Tetrakorik Faktör Analizi

26 Haziran 2012 | Etiketler: , , , , ,

Likert tipi ölçekler için açımlayıcı faktör analizinin nasıl yapıldığı ile ilgili Türkçe bilgiye çeşitli istatistik kitaplarından ulaşmak mümkün. Ancak başarı testleri gibi 1 – 0 olarak iki kategoride kodlanan veriler için faktör analizinin nasıl yapılacağına dair pek fazla Türkçe kaynak bulunmamakta. Bu yüzden kısa bir rehber hazırlamaya karar verdim.

Açımlayıcı faktör analizinin ilk varsayımı, verilerin en az eşit aralık düzeyinde ve sürekli olarak elde edildiğidir. Veriler Likert tipi ölçeklerle toplanıldığında, ilk varsayımın karşılandığını düşünebiliriz. Fakat puanlamayı 1 – 0 olarak yaptığımızda bu varsayımın karşılandığını kabul etmek doğru olmayacaktır. Bu nedenle farklı bir tekniğe ihtiyaç doğmaktadır.

Açımlayıcı faktör analizi korelasyon / kovaryans matrislerine dayalı bir analizdir. Dolayısıyla 1 – 0 / ikili veriler üzerinde açımlayıcı faktör analizi yapmak istediğimizde, temel almamız gereken korelasyon matrisi tetrakorik korelasyon matrisi olmalıdır. Bunun nedeni; gerçekte sürekli olan ancak yapay süreksiz hale getirilmiş iki değişken arasındaki korelasyonun hesaplanmasında tetrakorik korelasyon katsayısı kullanılmasıdır. Başarı testleri düşünüldüğünde, aslında sürekli olan bir psikolojik değişkeni yapay olarak süreksiz hale getirdiğimizi görüyoruz. Bu durumda, başarı testleri için açımlayıcı faktör analizi yapılmak istenildiğinde tetrakonik korelasyon matrisine dayalı bir fatkör analizi yapılması gerektiği açıktır.

Analiz adımları, yazının devamında…

Peki Tetrakorik Açımlayıcı Faktör Analizi Nasıl Yapılır?

Malzemeler:
– 1 adet Mplus yazılımı
– 1 adet .dat dosyası (Verilerinizi .dat olarak kaydetmeniz gerekmekte)
– 1 adet komut (syntax) dosyası.

Gereken Süre: Bilgisayar becerilerinize göre değişmekte.

Hazırlanış:

Öncelikle verilerimizi .dat olarak kaydediyoruz. Çeşitli istatistik yazılımlarında “Farklı Kaydet” seçeneğini kullanarak verilerinizi .dat türüne dönüştürebilirsiniz. Ancak burada dikkat etmeniz gereken iki önemli nokta mevcut.

1- .dat dosyasının karakter kodlaması ANSI olmalı
2- Dosyanın ilk satırında veri adları olmamalı (Veriler direk olarak 1 0 1 1 1 şeklinde başlamalı)

Bunun için kaydettiğiniz .dat dosyasını Not Defteri ya da Notepad++ gibi yazılımlar ile açarak kontrol edebilirsiniz. Ayrıca işinizi garantiye almak istiyorsanız, Not Defteri’nde açtığınız .dat dosyasını “Farklı Kaydet” seçeneğini kullanarak karakter kodlamasını da ayarlayarak yeniden kaydetmeniz faydalı olacaktır (Şekil – 1).

Resimde görebileceğiniz gibi, dosya kayıt türünü “Tüm Dosyalar” olarak seçiyoruz; ardından karakter kodlamasını “ANSI” yapıyoruz ve ardından dosya adı olarak “dosyaadi.dat” yazıp kaydediyoruz.

Sıra geldi Mplus’ta komut dosyası hazırlamaya. Burada iki farklı işlem birden anlatacağım. Bunlardan birincisi tetrakorik korelasyon matrisinin oluşturulması ve ikincisi tetrakorik faktör analizi yapılması. Faktör analizi için korelasyon matrisini oluşturmanıza gerek yoktur.

1. Korelasyon Matrisi Oluşturmak

Mplus yazılımını açarak “yeni” bir dosya oluşturuyoruz. Daha sonra aşağıdaki kodu kopyalayarak Mplus’a yapıştırıyoruz.

Title: Tetrakorik Korelasyon MatrisiData:
File is tetrakorik2.dat;
Variable:
Names are
m1 m2 m3 m4 m5 m6 m7 m8 m9 m10 m11 m12 m13 m14 m15 m16 m17 m18 m19 m20 m21 m22 m23
m24 m25 m26 m27 m28 m29 m30 m31 m32 m33 m34 m35 m36 m37 m38 m39 m40;
Usevariables are
m1 m2 m3 m4 m5 m6 m7 m8 m9 m10 m11 m12 m13 m14 m15 m16 m17 m18 m19 m20 m21 m22 m23
m24 m25 m26 m27 m28 m29 m30 m31 m32 m33 m34 m35 m36 m37 m38 m39 m40;
Categorical are
m1 m2 m3 m4 m5 m6 m7 m8 m9 m10 m11 m12 m13 m14 m15 m16 m17 m18 m19 m20 m21 m22 m23
m24 m25 m26 m27 m28 m29 m30 m31 m32 m33 m34 m35 m36 m37 m38 m39 m40;Analysis:
Type = basic;

Title: Çalışmamızın başlığıdır. İstediğiniz ismi verebilirsiniz.

Data: Veri dosyamızı seçtiğimiz bölümdür. “File is”den sonra gelen yere, veri dosyamızın yolunu yazıyoruz. Komut dosyamız ile veri dosyamız aynı klasördeyse, buraya yalnızca veri dosyamızın adını yazmamız yeterlidir.

Variable: Verileri tanımlıyoruz.
Names are: Verilerimizin adlarını tanımlıyoruz. Benim örneğimde 40 madde olduğu için 40 maddenin adını tek tek tanımladım. Burada dikkat etmeniz gereken nokta şudur; bir satır aşırı uzun olursa bir alt satıra geçmeniz gerekmekte. Yoksa program hata veriyor.

Usevariables are: Veri dosyamızdaki verilerden hangilerini kullanacağımızı belirtiyoruz.

Categorical are: Kategorik verilerimizin hangileri olduğunu belirtiyoruz.

Analysis: Hangi analizi yapmak istiyoruz?

Komut dosyasını yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda kendinize göre düzenledikten sonra RUN tuşuna basarak komutumuzu çalıştırıyoruz ve tetrakorik korelasyon matrisimizi elde ediyoruz.

2. Tetrakorik Faktör Analizi

Mplus yazılımını açarak “yeni” bir dosya oluşturuyoruz. Daha sonra aşağıdaki kodu kopyalayarak Mplus’a yapıştırıyoruz.

Title: Tetrakorik Faktör Analizi
Data:
File is tetrakorik2.dat;
Variable:
Names are
m1 m2 m3 m4 m5 m6 m7 m8 m9 m10 m11 m12 m13 m14 m15 m16 m17 m18 m19 m20 m21 m22 m23
m24 m25 m26 m27 m28 m29 m30 m31 m32 m33 m34 m35 m36 m37 m38 m39 m40;
Usevariables are
m1 m2 m3 m4 m5 m6 m7 m8 m9 m10 m11 m12 m13 m14 m15 m16 m17 m18 m19 m20 m21 m22 m23
m24 m25 m26 m27 m28 m29 m30 m31 m32 m33 m34 m35 m36 m37 m38 m39 m40;
Categorical are
m1 m2 m3 m4 m5 m6 m7 m8 m9 m10 m11 m12 m13 m14 m15 m16 m17 m18 m19 m20 m21 m22 m23
m24 m25 m26 m27 m28 m29 m30 m31 m32 m33 m34 m35 m36 m37 m38 m39 m40;
Analysis:
Type = efa 1 4;

Title: Çalışmamızın başlığıdır. İstediğiniz ismi verebilirsiniz.

Data: Veri dosyamızı seçtiğimiz bölümdür. “File is”den sonra gelen yere, veri dosyamızın yolunu yazıyoruz. Komut dosyamız ile veri dosyamız aynı klasördeyse, buraya yalnızca veri dosyamızın adını yazmamız yeterlidir.

Variable: Verileri tanımlıyoruz.
Names are: Verilerimizin adlarını tanımlıyoruz. Benim örneğimde 40 madde olduğu için 40 maddenin adını tek tek tanımladım. Burada dikkat etmeniz gereken nokta şudur; bir satır aşırı uzun olursa bir alt satıra geçmeniz gerekmekte. Yoksa program hata veriyor.

Usevariables are: Veri dosyamızdaki verilerden hangilerini kullanacağımızı belirtiyoruz.

Categorical are: Kategorik verilerimizin hangileri olduğunu belirtiyoruz.

Analysis: Hangi analizi yapmak istiyoruz?

Type: efa (Açımlayıcı Faktör Analizi)

1 4: Faktör analizini 1, 2, 3, 4 boyut için dener.

Komut dosyasını yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda kendinize göre düzenledikten sonra RUN tuşuna basarak komutumuzu çalıştırıyoruz ve tetrakorik faktör analizi sonuçlarımızı elde ediyoruz. Buna göre faktör yük değerlerini ve uyum indekslerini yorumluyoruz.

Şimdilik bu kadar…

Detaylı Bilgi İçin:

http://www.statmodel.com/download/usersguide/Chapter4.pdf

http://john-uebersax.com

  1. 3 Ekim 2013 - 16:53

    elinize sağlık.

  2. aybek
    4 Ekim 2013 - 15:18

    Teşekkür ederim, umarım işinize yaramıştır.

  3. gül
    1 Eylül 2015 - 14:55

    Tam da ihtiyacım olan şeydi, emeğinize sağlık hocam.

  4. aybek
    9 Ekim 2015 - 20:08

    Geç gördüm bu yorumu, rica ederim. Ben teşekkür ederim. :)

  5. Sedef Ünsal
    7 Ocak 2017 - 00:47

    Hocam, hazırladığınız anlatım videoları tezim süresince bana gerçekten çok yardımcı oluyor. Emeğiniz için çok teşekkürler. Fakat işin içinden çıkamadığım bir durum var ki, bunu size danışmak istedim. “Factor” yazılımı ile tetrakorik faktör analizi yapılması konulu videonuzdan faydalanarak geliştirmeye çalıştığım ölçek üzerinde çalışıyorum. Ancak en son “compute” komutundan sonra hesaplamanın yapılması saatleri ya da günleri alıyor. Ve sonuca da sanırım ulaşmıyor. Sonunu hiç göremedim. Normal şartlarda kısa bir süre bekletiyor demişsiniz. Zaten bu şekilde madde ayıklamak veya faktör analizi yapmak çok zor, hatta imkansız. Burada sorun nereden kaynaklanıyor olabilir? Çözümü olmayacak bir sorunsa SPSS’te bunu yapmak çok mu zor. Ya da bu konu ile ilgili bir videonuz var mı? Yardımcı olursanız çok sevinirim. Cevabınız için teşekkür ediyor, kolaylıklar diliyorum.

    • aybek
      7 Ocak 2017 - 22:01

      Merhabalar, e-posta gönderdim. Sorunu çözebilirsek, nasıl çözüldüğünü buradan da belirteceğim.

  6. CEREN
    11 Ocak 2017 - 17:41

    Çok işime yaradı bu bilgi. Çok teşekkür ederim hocam.

  7. CEREN
    18 Şubat 2017 - 22:42

    Videonuzu linkteki veri için kulandığımda sorun çıkmadı fakat kendi verimde (25 maddeli-41477 kişi) ‘number of factor/component kısmında sürekli bir uyarı çıkmakta. tek boyutluluk için bu progrile karşılaşıyorum. Yardımcı olabilir misiniz?

  8. CEREN
    18 Şubat 2017 - 22:44

    Videonuzu linkteki veri için kullandığımda sorun çıkmadı fakat kendi verimde (25 maddeli-41477 kişi) ‘number of factor/component kısmında sürekli bir uyarı çıkmakta. tek boyutluluk için bu programı kullanmak istesemde en az iki boyut belirtmem gerektiği uyarısı ile karşılaşıyorum. Yardımcı olabilir misiniz?